In het mbo en hbo hoor je het vaak: vernieuwing. Flexibel onderwijs, modulaire leerroutes, digitale leeromgevingen en meer maatwerk – het klinkt veelbelovend. Maar te midden van al die veranderingen is het goed om even stil te staan bij de kernvraag: waar doen we het eigenlijk voor?
Wat willen we echt bereiken voor onze studenten, voor ons onderwijs, voor onze organisatie en het werkveld? Vernieuwing krijgt pas waarde als het bijdraagt aan beter leren, meer betrokkenheid en toekomstgericht onderwijs. Dáár draait het uiteindelijk om.
Maak de visie concreet
Formuleer niet alleen wat je wilt veranderen, maar vooral ook waarom dit waardevol is voor studenten, docenten en het werkveld. Bijvoorbeeld: “Wij willen dat iedere student zijn leerroute kan afstemmen op persoonlijke doelen en werkcontext, zodat leren relevanter en motiverender wordt.”
Beginnen met het waarom
Volgens Simon Sinek (Start With Why, 2009) starten inspirerende organisaties altijd vanuit hun ‘why’: het doel, de overtuiging of drijfveer. Van daaruit volgt vanzelf de vraag hoe ze dat tot leven brengen en wat ze vervolgens doen om het zichtbaar te maken. Die volgorde maakt het verschil: het zorgt voor richting, energie en een gevoel van betekenis, bij medewerkers, studenten én samenwerkingspartners.
Michael Fullan (The Six Secrets of Change, 2008) hanteert hiervoor de term moral purpose: het gedeelde morele doel van onderwijsprofessionals om het leren en het leven van studenten te verbeteren. Fullan benadrukt dat dit morele doel niet alleen bij de start belangrijk is, maar als toetssteen moet dienen tijdens het hele veranderproces.
In de onderwijspraktijk betekent dit dat de ‘why’ niet mag verdwijnen in een beleidsdocument, maar zichtbaar moet blijven in ontwerpbeslissingen, overlegstructuren en communicatie met studenten en werkveld.
Vernieuwen is veranderen
Onderwijsvernieuwing is altijd óók een veranderproces. Het raakt gedrag, werkprocessen en vaak ook de cultuur. In de veranderkundige literatuur wordt benadrukt dat draagvlak cruciaal is om verandering blijvend te maken.
Draagvlak in het mbo/hbo vraagt om drie dingen:
- Co-creatie – betrek docenten, studenten en werkveldpartners al in de ontwerpfase;
- Kleine stappen – werk in fases en neem overzichtelijke stappen, zodat teams langzaam kunnen ervaren wat werkt;
- Transparante communicatie – deel successen, maar ook waar nog wordt bijgestuurd.
Praktische tip: hang de kernzin van jullie ‘why’ letterlijk op in teamruimtes. Het klinkt eenvoudig, maar visuele herhaling helpt teams om bij elke stap te checken: “Doet dit recht aan onze bedoeling?”
Vernieuwen om het vernieuwen werkt zelden. Door steeds terug te keren naar de ‘why’ en vernieuwing te zien als een veranderproces met aandacht voor draagvlak, vergroot je de kans op duurzame en gedragen verbeteringen in het mbo en hbo.
Uit de praktijk
De afgelopen drie jaar werkten we samen met Hogeschool de Kempel aan de evaluatie en doorontwikkeling van hun opleidingsprogramma. In dit traject stond het waarom van de vernieuwing centraal: het vormde het kompas voor elke stap in het proces. Samen met een kerngroep hebben we de grote lijnen uitgezet, waarna het team de ruimte kreeg om deze verder in te vullen en tot leven te brengen.
Om draagvlak en eigenaarschap te vergroten, organiseerden we diverse informatiesessies en ontwikkeldagen met het hele team. Zo werd de doorontwikkeling niet alleen een gezamenlijk doel, maar ook een gezamenlijke prestatie. Keuzes konden steeds worden teruggevoerd op het gedeelde vertrekpunt: waarom doen we dit?
Die aanpak heeft volgens het managementteam van Hogeschool de Kempel bijgedragen aan zowel het proces als het eindresultaat:
“Bevlogen, optimistisch, mens- en resultaatgericht en daadkrachtig. Mooie ingrediënten voor een succesvolle (door)ontwikkeling van het opleidingsprogramma van Hogeschool de Kempel. Tibby bracht namens Onderwijs.pro die ingrediënten mee toen ze in 2022 startte met de opdracht om ons te ondersteunen bij de (door)ontwikkeling van het programma. Nu, drie jaar later kijken we met trots terug op het doorlopen proces en het resultaat. Een onderwijsprogramma dat ruimte biedt voor eigenheid, voor vraagstukken uit de praktijk en uitnodigt tot leren & ontwikkelen. Een programma dat leraren opleidt die bevlogen, optimistisch, resultaatgericht en daadkrachtig zijn. De cirkel is rond, met dank aan Onderwijs.pro!”