Basisvaardigheden zijn de fundamentele vaardigheden die jongeren nodig hebben om goed te kunnen functioneren op school, op het werk en in de samenleving. Het gaat om:
- Taal – kunnen lezen, schrijven en communiceren
- Rekenen – logisch en praktisch kunnen omgaan met getallen
- Burgerschap – begrijpen hoe de samenleving werkt en daarin actief meedoen
- Digitale geletterdheid – slim en veilig omgaan met technologie en media
Deze vaardigheden vormen de basis voor alles wat volgt: goed onderwijs, een toekomstbestendige loopbaan en volwaardige deelname aan de samenleving. Jongeren die worstelen met lezen of rekenen, raken sneller achterop. En wie digitale tools niet beheerst, mist aansluiting op school en in het werkveld.
Sinds 2022 werkt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aan het Masterplan Basisvaardigheden: een meerjarig programma gericht op het structureel verbeteren van de beheersing van taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid onder leerlingen.
De structurele aanpak is hard nodig want internationale onderzoeken laten zien dat Nederlandse leerlingen achterblijven op het gebied van lees- en rekenvaardigheid. De coronaperiode heeft daar nog een schepje bovenop gedaan. Dat vraagt om actie – op alle niveaus, in elke klas.
Momenteel wordt het Masterplan verder uitgerold. De ambitie is helder: elke leerling, op elke school, moet de kans krijgen om zijn of haar basisvaardigheden te versterken. Het Masterplan bevat een integraal programma dat samen met het onderwijsveld is opgesteld en moet leiden tot duurzame verbetering van de basisvaardigheden.
Een van de speerpunten binnen het Masterplan is de professionalisering van leraren en schoolleiders op het gebied van basisvaardigheden. Daarnaast vindt een herziening plaats van het curriculum in zowel primair als voortgezet onderwijs, waarbij de kerndoelen voor taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid worden aangepast. De herziening van de kerndoelen bevinden zich momenteel in de laatste fase, de meest actuele informatie hierover is te lezen op: www.actualisatiekerndoelen.nl
Ook de kennisbases van pabo’s en lerarenopleidingen worden geactualiseerd, zodat aankomende leraren beter voorbereid zijn op het versterken van basisvaardigheden.
Een belangrijk uitgangspunt binnen het Masterplan is evidence-informed werken. Dat betekent niet zomaar iets doen maar op basis van wetenschappelijke inzichten, praktijkervaring en de context van je eigen school of opleiding tot de juiste interventies komen.
Het draait om de vraag: Wat werkt, voor wie, onder welke omstandigheden?
Wat op de ene school of in het ene team werkt, kan ergens anders heel anders uitpakken. Juist daarom is het belangrijk om cyclisch en onderzoekend te werken met ruimte voor reflectie en bijsturing.
Hoe kan Onderwijs.pro ondersteunen?
Bij onderwijs.pro brengen we wetenschappelijke kennis, praktijkervaring en kennis van jullie context samen. We helpen bij het maken van een scherpe probleemanalyse, het kiezen van passende interventies en het opzetten van een stevig verbetertraject. Niet van bovenaf, maar altijd in samenspraak met de mensen in de school of opleiding. Wil je aan de slag met het verbeteren van basisvaardigheden en evidence-informed werken? Neem dan direct contact met ons op, we denken graag met je mee.
Uit de praktijk
Borgen van basisvaardigheden
Veel scholen starten met enthousiasme verschillende initiatieven om de basisvaardigheden van leerlingen te versterken. Maar in de praktijk blijkt dat deze goedbedoelde acties niet altijd goed aansluiten bij wat er echt nodig is. Het gevolg? Energie en inzet zonder het gewenste effect.
Afgelopen jaar begeleidden we een vo-school die werk wilde maken van een stevige, samenhangende aanpak. We begonnen niet met een lijst aan interventies, maar met het formuleren van een gedeelde visie. Vanuit die visie stelden we haalbare doelen op, voor nu en voor de komende jaren. Daardoor ontstond een duidelijke koers en kregen doorlopende leerlijnen meer vorm.
Wat we zagen: er gebeurde al best veel op school, maar dat was lang niet altijd zichtbaar of goed op elkaar afgestemd. Door samen in kaart te brengen wat al gebeurt en wat nog nodig is, werden losse initiatieven onderdeel van een groter geheel. De visie kwam tot leven in het dagelijks handelen. Het gevolg? Meer focus, betere afstemming en een stevige basis om te blijven verbeteren – stap voor stap, met oog voor de praktijk.
“Namens Onderwijs.pro was Laura als externe begeleider verbonden aan de werkgroep basisvaardigheden op onze vmbo-school. Dankzij haar expertise en adviezen hebben we mooie stappen gezet richting het verbeteren van de basisvaardigheden. Zo hebben we nu meer samenhang in onze activiteiten, een visie op basisvaardigheden en een goed doordacht beleidsplan met concrete doelen en evaluatiemomenten. Wat ik sterk en effectief vind aan Laura’s aanpak is dat ze de verbinding legt op verschillende niveaus in de organisatie, signaleert wat er nodig is en hierop inspeelt. Ze spreekt onze taal en kent onze praktijk, waardoor we soepel samenwerken en resultaten boeken.”
Kwaliteitzorgmedewerker Udens college
Visiegericht werken is meer dan alleen mooie woorden op papier. Het gaat om de vertaalslag naar de praktijk, zodat doelen daadwerkelijk gerealiseerd worden en zichtbaar zijn in het onderwijs. Wij ondersteunen scholen in dit proces door een stevige basis te leggen en continu bij te sturen op basis van de resultaten.
Zo maken we samen de PDCA-cyclus rond, niet omdat het moet, maar omdat het werkt. Uiteindelijk is het resultaat dat de school kan aantonen dat de visie niet alleen ambitieus is, maar ook daadwerkelijk impact heeft op de leerlingen en de dagelijkse onderwijspraktijk.